ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 1 Νοεμβρίου 1972, παραδίδεται το πρώτο σύστημα της σειράς HP 3000, ενός φιλόδοξου επιχειρηματικού mini-computer της Hewlett-Packard. Σχεδιασμένος για να εξυπηρετεί πολλούς χρήστες ταυτόχρονα, με λειτουργίες χρονοκαταμερισμού (time-sharing), ο HP 3000 φιλοδοξούσε να φέρει τις δυνατότητες ενός μεγάλου υπολογιστικού συστήματος σε μικρότερες επιχειρήσεις και οργανισμούς. Η πρώτη του εμφάνιση, όμως, δεν εξελίχθηκε όπως είχε σχεδιάσει η HP. Τα σοβαρά προβλήματα αξιοπιστίας και απόδοσης οδήγησαν στην απόσυρση της αρχικής έκδοσης και σε έναν εκτεταμένο επανασχεδιασμό. Χρειάστηκε χρόνος, αλλά η σειρά που ξεκίνησε με μια αποτυχία έμελλε να εξελιχθεί σε μία από τις πιο επιτυχημένες και μακροβιότερες οικογένειες επιχειρηματικών υπολογιστών της εταιρείας.

Η ιστορία του HP 3000 ξεκινά αρκετά νωρίτερα. Η Hewlett-Packard είχε αρχίσει να εργάζεται πάνω στο νέο σύστημα στα τέλη της δεκαετίας του ’60, με ιδιαίτερα φιλόδοξους στόχους. Στα πρώτα στάδια του σχεδιασμού εξεταζόταν ακόμη και η δημιουργία ενός 32μπιτου υπολογιστή για επιχειρηματική χρήση, μιας αρχιτεκτονικής που θα έφερνε την HP στην πρώτη γραμμή της τότε αναδυόμενης αγοράς. Το σχέδιο, ωστόσο, άλλαξε σημαντικά στην πορεία. Οι τελικές προδιαγραφές περιορίστηκαν και το σύστημα που έφτασε στην παραγωγή βασίστηκε σε 16μπιτη αρχιτεκτονική.

Παρά τις αλλαγές, οι φιλοδοξίες παρέμεναν μεγάλες. Ο HP 3000 σχεδιάστηκε ως ένας πολυχρηστικός υπολογιστής, με λειτουργικό σύστημα που θα μπορούσε να διαχειρίζεται πολλαπλές εργασίες και χρήστες ταυτόχρονα. Η δυνατότητα χρονοκαταμερισμού επέτρεπε σε διαφορετικούς χρήστες να εργάζονται μέσω τερματικών, μοιραζόμενοι τους υπολογιστικούς πόρους του ίδιου συστήματος. Στα χαρτιά, αποτελούσε μια ιδιαίτερα ελκυστική λύση για επιχειρήσεις που χρειάζονταν κεντρική επεξεργασία δεδομένων χωρίς το κόστος και το μέγεθος ενός μεγάλου mainframe.

Ο HP 3000 CX του 1974 αποτέλεσε ένα σημαντικό βήμα στην προσπάθεια της HP να διορθώσει τις αδυναμίες της αρχικής σειράς και να δημιουργήσει μια αξιόπιστη επιχειρηματική πλατφόρμα.

Η πρώτη εγκατάσταση πραγματοποιείται την 1η Νοεμβρίου 1972 στο Lawrence Hall of Science, στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Berkeley. Η αρχή, όμως, είναι απογοητευτική. Το αρχικό σύστημα παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα σταθερότητας, ενώ το λειτουργικό σύστημα MPE (Multi-Programming Executive) δεν χωρά καν στη διαθέσιμη μνήμη των 128 KB όπως είχε σχεδιαστεί. Οι υποσχέσεις για υποστήριξη δεκάδων ταυτόχρονων χρηστών απέχουν πολύ από την πραγματικότητα: το σύστημα μπορεί να εξυπηρετήσει μόνο ένα μικρό μέρος του αριθμού που είχε αρχικά διαφημιστεί.

Η HP βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σοβαρό πρόβλημα αξιοπιστίας. Η εμπορική προώθηση του αρχικού HP 3000 αναστέλλεται και τα συστήματα αποσύρονται, ώστε να αντιμετωπιστούν οι αδυναμίες τόσο του υλικού όσο και του λογισμικού. Η ίδια η ιστορία της εταιρείας καταγράφει την πρώτη έκδοση ως μία από τις μεγαλύτερες αποτυχίες της στον χώρο των υπολογιστών. Η ιστορία, ωστόσο, δεν τελειώνει εδώ.

Η Hewlett-Packard επιστρέφει με έναν ουσιαστικά βελτιωμένο HP 3000. Τον Νοέμβριο του 1973 ανακοινώνει εκ νέου το σύστημα με αναθεωρημένο λογισμικό, ενώ τον Νοέμβριο του 1974 παρουσιάζει τον HP 3000 CX. Οι πρώτες παραδόσεις του CX πραγματοποιούνται το 1975. Η νέα έκδοση συνοδεύεται από σημαντικές βελτιώσεις και ένα ολοκληρωμένο οικοσύστημα λογισμικού, που σταδιακά θα αποτελέσει το μεγάλο πλεονέκτημα της πλατφόρμας.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή την εξέλιξη παίζει το IMAGE, ένα σύστημα διαχείρισης βάσεων δεδομένων (DBMS) που ενσωματώνεται στην πλατφόρμα HP 3000. Το IMAGE ξεχωρίζει επειδή προσφέρει οργανωμένη διαχείριση δεδομένων σε ένα επιχειρηματικό mini-computer και εξελίσσεται σε ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της επιτυχίας της σειράς. Μαζί με το λειτουργικό σύστημα MPE και τη γλώσσα προγραμματισμού συστημάτων SPL (Systems Programming Language), δημιουργεί ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον για επιχειρηματικές εφαρμογές.

Η νέα προσπάθεια αποδίδει. Σύμφωνα με τα ιστορικά στοιχεία του HP Computer Museum, η HP λαμβάνει 20 παραγγελίες για το 3000 CX μέσα στους πρώτους τρεις μήνες διάθεσής του, από τον Νοέμβριο του 1974 έως τον Ιανουάριο του 1975. Η σειρά αρχίζει πλέον να αποκτά τη θέση που της είχε αρχικά υποσχεθεί η εταιρεία.

Ο HP 3000 Series 37, που παρουσιάστηκε το 1984, ήταν ένα από τα πιο συμπαγή συστήματα της οικογένειας. Η σειρά HP 3000 εξελισσόταν πλέον σε λύσεις για ένα ευρύτερο φάσμα επιχειρήσεων.

Κατά τη δεκαετία του ’80, η οικογένεια HP 3000 μεγαλώνει και διαφοροποιείται. Τα κλασικά συστήματα διατηρούν την 16μπιτη αρχιτεκτονική CISC, με ειδικά σχεδιασμένους επεξεργαστές της HP, ενώ τα νέα μοντέλα προσφέρουν περισσότερη υπολογιστική ισχύ, μνήμη και δυνατότητες επέκτασης. Παράλληλα, η εταιρεία παρουσιάζει μικρότερα και οικονομικότερα συστήματα, ώστε η πλατφόρμα να απευθύνεται όχι μόνο σε μεγάλους οργανισμούς αλλά και σε μικρότερες επιχειρήσεις.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο HP 3000 Series 37, που παρουσιάστηκε το 1984 και αποτέλεσε ένα από τα πιο συμπαγή μοντέλα της σειράς. Ακολούθησαν οι οικογένειες Micro 3000, με μοντέλα όπως τα Micro 3000 και Micro 3000XE, που παρουσιάστηκαν το 1986. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη σταδιακή μετάβαση από τα μεγάλα κεντρικά συστήματα σε πιο προσιτές και μικρότερες λύσεις, χωρίς να χάνεται ο βασικός προσανατολισμός της σειράς στην πολυχρηστική επιχειρηματική επεξεργασία.

Στο μεταξύ, η HP αναπτύσσει τη δική της αρχιτεκτονική PA-RISC, μια νέα γενιά 32μπιτων RISC επεξεργαστών. Το 1987 παρουσιάζεται ο HP 3000/930, το πρώτο σύστημα της οικογένειας που βασίζεται στη νέα αρχιτεκτονική. Έτσι, η σειρά αποκτά δύο διαφορετικές τεχνολογικές γενιές: τα παλαιότερα Classic, με τους 16μπιτους CISC επεξεργαστές, και τα νεότερα XL, με τους 32μπιτους PA-RISC.

Οι δύο γενιές δεν είναι δυαδικά συμβατές σε επίπεδο επεξεργαστή. Η HP, όμως, αντιμετωπίζει το πρόβλημα μέσω του λειτουργικού συστήματος MPE/XL, το οποίο περιλαμβάνει περιβάλλον εκτέλεσης για την υποστήριξη εφαρμογών των παλαιότερων Classic συστημάτων. Με αυτόν τον τρόπο, οι επιχειρήσεις μπορούσαν να μεταβούν στη νέα αρχιτεκτονική χωρίς να εγκαταλείψουν άμεσα το λογισμικό στο οποίο είχαν ήδη επενδύσει.

Η σειρά HP 3000 συνεχίζει να εξελίσσεται για δεκαετίες. Τα Classic συστήματα παραμένουν στην αγορά μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του ’90, ενώ τα PA-RISC μοντέλα επεκτείνουν σημαντικά τη διάρκεια ζωής της οικογένειας. Η εμπορική πορεία της σειράς ολοκληρώνεται σταδιακά στις αρχές του 21ου αιώνα, με την HP να σταματά την επίσημη υποστήριξή της το 2006.

Από την προβληματική πρώτη εγκατάσταση του 1972 μέχρι τα προηγμένα PA-RISC συστήματα, ο HP 3000 αποτελεί ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του πώς μια αποτυχημένη πρώτη προσπάθεια μπορεί να εξελιχθεί σε μια μακρόχρονη τεχνολογική επιτυχία. Και για την Hewlett-Packard, η σειρά αυτή δεν ήταν απλώς ένας ακόμη υπολογιστής: ήταν μία από τις σημαντικότερες παρουσίες της στην ιστορία των επιχειρηματικών συστημάτων.