ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 23 Οκτωβρίου 1972, το βρετανικό BBC ανακοινώνει την ανάπτυξη μιας πρωτοποριακής υπηρεσίας ενημέρωσης για την τηλεόραση: του CEEFAX. Δύο χρόνια αργότερα, στις 23 Σεπτεμβρίου 1974, η υπηρεσία ξεκινά να μεταδίδει πληροφορίες στο κοινό, ανοίγοντας τον δρόμο για αυτό που έγινε γνωστό διεθνώς ως Teletext.

Η ιδέα ήταν απλή αλλά πρωτοποριακή για την εποχή: να μπορεί ο τηλεθεατής να διαβάζει ειδήσεις, αθλητικά αποτελέσματα, δελτία καιρού και τηλεοπτικά προγράμματα απευθείας στην οθόνη της τηλεόρασής του, χωρίς να περιμένει το επόμενο δελτίο ειδήσεων. Η ονομασία CEEFAX προέρχεται από το λογοπαίγνιο «see facts», δηλαδή «δείτε τα γεγονότα».

Η τεχνολογία αναπτύχθηκε αρχικά μέσα από την έρευνα του BBC για τη μετάδοση υποτίτλων, ιδιαίτερα χρήσιμων για κωφούς και βαρήκοους τηλεθεατές. Οι μηχανικοί διαπίστωσαν ότι μπορούσαν να αξιοποιήσουν τμήματα του τηλεοπτικού σήματος που δεν χρησιμοποιούνταν για την ορατή εικόνα, μεταφέροντας εκεί ψηφιακά κωδικοποιημένες πληροφορίες. Έτσι, το κείμενο μπορούσε να εμφανίζεται στην τηλεόραση χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή σύνδεση με υπολογιστή ή τηλεφωνική γραμμή.

Πώς λειτουργούσε το Teletext;

Το Teletext μετέδιδε ψηφιακά κωδικοποιημένες πληροφορίες μέσα στο αναλογικό τηλεοπτικό σήμα. Για να τις εμφανίσει, η τηλεόραση χρειαζόταν ειδικό αποκωδικοποιητή, ο οποίος αργότερα ενσωματώθηκε σε πολλά μοντέλα τηλεοπτικών δεκτών.

Στην τυπική μορφή της υπηρεσίας, κάθε σελίδα μπορούσε να περιλαμβάνει έως 40 χαρακτήρες ανά γραμμή και 24 γραμμές, με την κεφαλίδα της σελίδας να διαθέτει ειδική διάταξη. Οι πληροφορίες οργανώνονταν σε αριθμημένες σελίδες και ο χρήστης επέλεγε εκείνη που ήθελε πληκτρολογώντας τον αντίστοιχο τριψήφιο αριθμό στο τηλεχειριστήριο. Η σελίδα 100 χρησιμοποιούνταν συχνά ως αρχικός κατάλογος, από όπου ο τηλεθεατής μπορούσε να εντοπίσει τις διαθέσιμες ενότητες.

Οι σελίδες δεν εμφανίζονταν απαραίτητα αμέσως. Μεταδίδονταν διαδοχικά και η τηλεόραση περίμενε μέχρι να λάβει την επιλεγμένη σελίδα. Σε αρκετές υπηρεσίες υπήρχαν επίσης υποσελίδες, οι οποίες εναλλάσσονταν αυτόματα ή μπορούσαν να επιλεγούν από τον τηλεθεατή, ανάλογα με τις δυνατότητες του αποκωδικοποιητή.

Από το CEEFAX στην καθημερινότητα

Το CEEFAX ξεκίνησε τον Σεπτέμβριο του 1974 με περιορισμένο αριθμό σελίδων, περίπου 30, και σταδιακά εμπλουτίστηκε με περισσότερες πληροφορίες. Στα χρόνια που ακολούθησαν, το Teletext εξαπλώθηκε και σε άλλες χώρες, προσφέροντας έναν γρήγορο και δωρεάν τρόπο ενημέρωσης μέσα από την τηλεοπτική συσκευή.

Πριν από την ευρεία διάδοση του Διαδικτύου, το Teletext ήταν για πολλούς τηλεθεατές ένας καθημερινός προορισμός: ειδήσεις, αποτελέσματα αγώνων, χρηματιστηριακές τιμές, δελτία καιρού και προγράμματα καναλιών βρίσκονταν λίγα πλήκτρα μακριά. Η λιτή, πολύχρωμη γραφική του παρουσία έγινε χαρακτηριστικό κομμάτι της τηλεοπτικής εμπειρίας των δεκαετιών του 1980 και του 1990.

Το Teletext στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα, η πρώτη δοκιμαστική εμφάνιση του Teletext αναφέρεται το 1996, με το MEGA να αποτελεί σημαντικό σταθμό στην ανάπτυξη της υπηρεσίας. Σύμφωνα με την ετήσια οικονομική έκθεση της εταιρείας Τηλέτυπος για το 2005, το MEGA δημιούργησε το 1996 μια ολοκληρωμένη εφαρμογή Teletext, μέσω της οποίας οι τηλεθεατές μπορούσαν να αναζητούν πληροφορίες χρησιμοποιώντας το τηλεχειριστήριο.

Η υπηρεσία χρησιμοποιήθηκε για ειδήσεις, τηλεοπτικά προγράμματα, χρηστικές πληροφορίες και έκτακτες ενημερώσεις, ενώ η διάδοσή της συνδέθηκε με την ανάπτυξη αντίστοιχων εφαρμογών από ιδιωτικούς τηλεοπτικούς σταθμούς. Οι πληροφορίες για το ποια κανάλια τη διατηρούν σήμερα χρειάζονται ξεχωριστή επικαιροποίηση, καθώς η χρήση του Teletext έχει περιοριστεί σημαντικά με την εξάπλωση των ψηφιακών υπηρεσιών και του Διαδικτύου.

Το Teletext μπορεί να μοιάζει σήμερα απλό και περιορισμένο, όμως στην εποχή του έφερε μια διαφορετική μορφή αλληλεπίδρασης στην τηλεόραση. Δεν χρειαζόταν ποντίκι, πληκτρολόγιο ή σύνδεση στο Διαδίκτυο. Μόνο μια τηλεόραση, ένα τηλεχειριστήριο και τον τριψήφιο αριθμό της σελίδας που ήθελες να δεις. Για μια ολόκληρη γενιά, ήταν ένα μικρό παράθυρο στον κόσμο, πριν ακόμη η ενημέρωση μεταφερθεί στις οθόνες των υπολογιστών και των κινητών.