ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 30 Σεπτεμβρίου 1985, η Microsoft διαθέτει στα καταστήματα το Excel για Macintosh. Το πρώτο Excel δεν ξεκίνησε από τα PC με DOS, ούτε από τα Windows. Ξεκίνησε από τον κόσμο του Macintosh, σε μια εποχή που τα λογιστικά φύλλα αποτελούσαν ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της επαγγελματικής πληροφορικής.

Εκείνη την περίοδο, το όνομα που κυριαρχούσε στα IBM PC και στα συμβατά τους ήταν το Lotus 1-2-3. Η Microsoft είχε ήδη εμπειρία στον χώρο των λογιστικών φύλλων με το Multiplan, που είχε παρουσιαστεί στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και είχε κυκλοφορήσει για αρκετές πλατφόρμες. Όμως η νέα εφαρμογή που ετοίμαζε η εταιρεία για τον Macintosh ήταν κάτι πολύ διαφορετικό.

Το Excel 1.0 σχεδιάστηκε εξαρχής με γνώμονα το γραφικό περιβάλλον του Macintosh και την αλληλεπίδραση με το ποντίκι. Δεν ήταν απλώς μια μεταφορά του Multiplan σε νέο υπολογιστή. Η Microsoft δημιούργησε ένα πιο γραφικό και διαδραστικό περιβάλλον εργασίας, συνδυάζοντας το λογιστικό φύλλο με δυνατότητες γραφημάτων και παρουσίασης δεδομένων.

Και αυτό ήταν ένα από τα μεγάλα πλεονεκτήματά του. Σε μια εποχή όπου πολλά λογιστικά φύλλα βασίζονταν ακόμη σε εντολές πληκτρολογίου, το Excel έδειχνε τι μπορούσε να γίνει όταν ένα spreadsheet σχεδιαζόταν γύρω από ένα GUI.

Η πρώτη έκδοση απευθυνόταν στους χρήστες του Macintosh και ειδικότερα στα μοντέλα με αρκετή μνήμη για τις απαιτήσεις της εφαρμογής. Η Microsoft μάλιστα προώθησε έντονα το Excel ως έναν από τους λόγους για να επιλέξει κανείς Macintosh, ενώ σύγχρονες διαφημίσεις της εποχής το παρουσίαζαν ως ιδιαίτερα προηγμένο spreadsheet.

Η επιτυχία του στο Macintosh έδωσε στη Microsoft την ευκαιρία να επιχειρήσει το επόμενο μεγάλο βήμα. Και αυτό θα ερχόταν στα Windows.

Από το Macintosh στα Windows

Το 1987 ήταν η χρονιά που το Excel πέρασε για πρώτη φορά στην πλατφόρμα των Windows. Η Microsoft ανακοίνωσε το Excel for Windows τον Οκτώβριο και το προϊόν άρχισε να διατίθεται τον Νοέμβριο, με την έκδοση να φέρει τον αριθμό 2.0. Η αρίθμηση δεν ήταν τυχαία: η Microsoft ήθελε να αντιστοιχεί στην ήδη υπάρχουσα σειρά εκδόσεων του Excel για Macintosh.

Η μετάβαση στα Windows ήταν καθοριστική. Η αγορά των IBM PC και συμβατών ήταν πολύ μεγαλύτερη από την αγορά του Macintosh και, καθώς τα Windows άρχισαν να αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη παρουσία, το Excel απέκτησε πρόσβαση σε ένα τεράστιο νέο κοινό.

Το Lotus 1-2-3, βέβαια, δεν εξαφανίστηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Στα τέλη της δεκαετίας του ’80 εξακολουθούσε να διαθέτει τεράστια βάση χρηστών και ισχυρή παρουσία στην αγορά των spreadsheets. Η Microsoft όμως είχε πλέον ένα σημαντικό πλεονέκτημα: το Excel ήταν στενά συνδεδεμένο με την ανερχόμενη πλατφόρμα των Windows και μπορούσε να αξιοποιήσει το γραφικό της περιβάλλον.

Έτσι, η μάχη των δύο εφαρμογών μεταφέρθηκε σταδιακά από τον κόσμο του DOS στον κόσμο των Windows. Η ίδια η Microsoft, το 1989, προωθούσε επιθετικά το Excel for Windows απέναντι στους χρήστες του Lotus 1-2-3, ακόμη και με προγράμματα ανταλλαγής και δοκιμαστικές προσφορές.

Το Excel μπαίνει στο Office

Το επόμενο μεγάλο βήμα ήρθε το 1989. Τον Ιούνιο εκείνης της χρονιάς παρουσιάστηκε το πρώτο Microsoft Office για Macintosh, το οποίο περιλάμβανε τα Word, Excel, PowerPoint και Mail. Το Excel που περιλαμβανόταν στη συγκεκριμένη σουίτα ήταν το Excel 2.20.

Ένα χρόνο αργότερα, το Office για Windows θα έκανε το δικό του ντεμπούτο, με το Word, το Excel και το PowerPoint να περνούν πλέον κάτω από την ίδια «ομπρέλα». Η πορεία προς το μοντέλο του ενιαίου πακέτου εφαρμογών είχε ουσιαστικά ξεκινήσει.

Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 το Excel συνέχισε να εξελίσσεται γρήγορα. Η έκδοση 5.0 του 1993 αποτέλεσε ένα σημαντικό ορόσημο, φέρνοντας μεταξύ άλλων βιβλία εργασίας με πολλαπλά φύλλα και ενσωμάτωση της Visual Basic for Applications (VBA), ανοίγοντας τον δρόμο για πολύ πιο σύνθετη αυτοματοποίηση και προγραμματισμό μέσα στα spreadsheets.

Κάπως έτσι, το πρόγραμμα που είχε ξεκινήσει από έναν Macintosh στα μέσα των ’80s είχε μετατραπεί σε ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα εργαλεία παραγωγικότητας στην ιστορία των προσωπικών υπολογιστών.

Και υπάρχει κάτι όμορφα ειρωνικό σε αυτή την ιστορία: σήμερα το Excel μοιάζει σχεδόν συνώνυμο με τα Windows και το Microsoft Office. Όμως η πρώτη σελίδα της ιστορίας του γράφτηκε σε έναν Macintosh, το 1985.

💾 Από ένα λογιστικό φύλλο σε έναν Macintosh, μέχρι τα τεράστια υπολογιστικά βιβλία που γνωρίζουμε σήμερα, το Excel είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ένα πρόγραμμα μπορεί να ξεπεράσει την εποχή του και να γίνει κομμάτι της ίδιας της ιστορίας των υπολογιστών.

Για μία ανασκόπηση των εκδόσεων Office και Excel, δείτε το αντίστοιχο άρθρο του Retrocity MICROSOFT OFFICE For MACINTOSH…

Retrocity — Εδώ που φορτώνουν οι αναμνήσεις.