ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ 27 Σεπτεμβρίου 1983, ο Ρίτσαρντ Στόλμαν κάνει μια ανακοίνωση που, χωρίς να το γνωρίζει κανείς εκείνη τη στιγμή, θα επηρεάσει βαθιά την ιστορία του λογισμικού, τη δημιουργία του GNU, ενός ελεύθερου λειτουργικού συστήματος συμβατού με το UNIX.

Μέσα από το Usenet newsgroup net.unix-wizards, ο προγραμματιστής του MIT γνωστοποιεί την πρόθεσή του να δημιουργήσει ένα πλήρες, συμβατό με το UNIX λειτουργικό σύστημα, το οποίο θα διατίθεται ελεύθερα σε όποιον θέλει να το χρησιμοποιήσει. Το όνομα του νέου συστήματος θα είναι GNU, από το αναδρομικό ακρωνύμιο “GNU’s Not Unix”. 🖥️

Η αρχική ανακοίνωση του Stallman ήταν φιλόδοξη. Το GNU δεν θα ήταν απλώς ένας πυρήνας, αλλά ένα ολόκληρο περιβάλλον που θα περιλάμβανε τα απαραίτητα εργαλεία για την ανάπτυξη και εκτέλεση προγραμμάτων, όπως editor, shell, compiler, linker και assembler. Στο σχέδιό του περιλαμβάνονταν ακόμη εφαρμογές και εργαλεία που θα έκαναν το GNU ένα ολοκληρωμένο εναλλακτικό περιβάλλον UNIX.

Το σχέδιο προέβλεπε επίσης αρκετές βελτιώσεις σε σχέση με τα UNIX της εποχής: μεγαλύτερα ονόματα αρχείων, αριθμούς εκδόσεων, ένα πιο ανθεκτικό σύστημα αρχείων, ανεξάρτητη υποστήριξη τερματικών και, μελλοντικά, ένα παραθυρικό περιβάλλον βασισμένο στη Lisp. Η C και η Lisp θα αποτελούσαν βασικές γλώσσες προγραμματισμού του συστήματος.

Πίσω από την τεχνική αυτή προσπάθεια υπήρχε όμως κάτι ακόμη πιο σημαντικό. Ο Stallman ανησυχούσε για την ολοένα μεγαλύτερη εξάπλωση του κλειστού, ιδιόκτητου λογισμικού και ήθελε να δημιουργήσει ένα οικοσύστημα στο οποίο οι χρήστες θα μπορούσαν να μελετούν, να τροποποιούν και να μοιράζονται το λογισμικό.

Το GNU Project ξεκινά

Η ανακοίνωση έγινε τον Σεπτέμβριο του 1983, όμως η πραγματική ανάπτυξη του GNU ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 1984. Ο Stallman αποχώρησε από την εργασία του στο MIT, ώστε να μπορεί να εργαστεί πάνω στο GNU χωρίς το ίδρυμα να διεκδικήσει δικαιώματα πάνω στο έργο. Παράλληλα, συνέχισε να χρησιμοποιεί τις εγκαταστάσεις του MIT για την ανάπτυξη του συστήματος.

Τον Μάρτιο του 1985 ολοκληρώθηκε το Μανιφέστο του GNU, ένα κείμενο που εξηγούσε τους στόχους και τη φιλοσοφία πίσω από το GNU Project.

Το GNU Project δεν κατάφερε τελικά να δημιουργήσει μόνο του έναν ολοκληρωμένο, ευρέως χρησιμοποιούμενο πυρήνα. Δημιούργησε όμως έναν τεράστιο αριθμό εργαλείων και προγραμμάτων που αποτέλεσαν θεμέλιο για το οικοσύστημα ελεύθερου λογισμικού. Ανάμεσά τους βρίσκονται ο GNUEmacs, ο GCC και πολλά από τα βασικά εργαλεία που χρησιμοποιούνται μέχρι σήμερα σε συστήματα GNU/Linux.

Από το GNU στη GNU GPL

Η φιλοσοφία του GNU εξελίχθηκε σταδιακά σε ένα συγκεκριμένο μοντέλο ελευθερίας για το λογισμικό. Αργότερα δημιουργήθηκε η GNU General Public License (GNU GPL), μια άδεια copyleft που σχεδιάστηκε ώστε οι χρήστες να μπορούν να χρησιμοποιούν, να μελετούν, να τροποποιούν και να διανέμουν το λογισμικό, διατηρώντας αυτές τις ελευθερίες και στις τροποποιημένες εκδόσεις. Η πρώτη έκδοση της GPL δημοσιεύθηκε το 1989.

Οι αρχές αυτές εκφράστηκαν στην κοινότητα του ελεύθερου λογισμικού μέσα από τις γνωστές Τέσσερις Ελευθερίες: την ελευθερία να εκτελείς ένα πρόγραμμα για οποιονδήποτε σκοπό, να μελετάς και να τροποποιείς τον τρόπο λειτουργίας του, να διανέμεις αντίγραφα και να διανέμεις τις βελτιωμένες εκδόσεις του.

• να τρέχεις ένα πρόγραμμα για οποιονδήποτε σκοπό,
• να μελετάς τη λειτουργία του και να το τροποποιείς,
• να διανέμεις αντίγραφα ώστε να βοηθάς και άλλους,
• να βελτιώνεις το πρόγραμμα και να μοιράζεσαι τις βελτιώσεις με την κοινότητα.

Και κάπως έτσι, ένα μήνυμα σε ένα Usenet newsgroup, γραμμένο σε μια εποχή που το UNIX κυριαρχούσε στα πανεπιστημιακά και ερευνητικά συστήματα, έβαλε τις βάσεις για ένα από τα σημαντικότερα κινήματα στην ιστορία της πληροφορικής. 💾

Σήμερα, συστήματα που συνδυάζουν τον πυρήνα Linux με εργαλεία και βιβλιοθήκες τουGNU χρησιμοποιούνται ευρύτατα και είναι πιο ακριβές να αναφέρονται ως GNU/Linux.

Η ανακοίνωση της 27ης Σεπτεμβρίου 1983 δεν ήταν ακόμη ένα έτοιμο λειτουργικό σύστημα. Ήταν η αρχή μιας ιδέας που χρειάστηκε χρόνια για να εξελιχθεί — και τελικά άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο εκατομμύρια άνθρωποι αντιλαμβάνονται το λογισμικό.