ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 31 Οκτωβρίου 1988, η IBM διαθέτει το OS/2 1.1, την πρώτη έκδοση του λειτουργικού συστήματος που ενσωματώνει γραφικό περιβάλλον χρήσης. Το νέο περιβάλλον ονομάζεται Presentation Manager και σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα στην προσπάθεια της IBM να δημιουργήσει ένα σύγχρονο λειτουργικό σύστημα για τους προσωπικούς υπολογιστές της. Η έκδοση 1.1, με κωδική ονομασία Trimaran, έρχεται σχεδόν έναν χρόνο μετά την κυκλοφορία του αρχικού OS/2 1.0, το οποίο βασιζόταν σε περιβάλλον γραμμής εντολών.

Το Presentation Manager έφερε το γραφικό περιβάλλον χρήσης στο OS/2, με παράθυρα, εικονίδια και δυνατότητα χειρισμού μέσω ποντικιού.

Η ιστορία του OS/2 ξεκινά με τη συνεργασία της IBM και της Microsoft. Το 1985 οι δύο εταιρείες αρχίζουν να σχεδιάζουν τον διάδοχο του DOS, με στόχο ένα λειτουργικό σύστημα που θα αξιοποιεί καλύτερα τις δυνατότητες της νέας γενιάς προσωπικών υπολογιστών. Η IBM είχε ήδη επιλέξει τη Microsoft ως βασικό συνεργάτη λογισμικού για το αρχικό IBM PC του 1981, ενώ η συνεργασία τους επεκτάθηκε σταδιακά και στην ανάπτυξη του λειτουργικού συστήματος που θα ακολουθούσε.

Η επιλογή του Intel 80286 ως βασικής πλατφόρμας για την πρώτη γενιά του OS/2 συνδέθηκε άμεσα με την κυκλοφορία του IBM PC/AT το 1984. Ο 80286 διέθετε προστατευμένη λειτουργία (Protected Mode), επιτρέποντας στο λειτουργικό σύστημα να αξιοποιεί περισσότερη μνήμη και να εκτελεί πολλαπλές εργασίες. Ωστόσο, είχε έναν σημαντικό περιορισμό: δεν διέθετε τη λειτουργία Virtual 8086 του μεταγενέστερου 80386. Αυτό δυσκόλευε την παράλληλη εκτέλεση πολλών εφαρμογών DOS και περιόριζε τη συμβατότητα με το υπάρχον οικοσύστημα λογισμικού.

Η ανάπτυξη του OS/2 δεν ήταν εξαρχής μια αποτυχημένη επιλογή. Το λειτουργικό σύστημα σχεδιάστηκε για να προσφέρει προστατευμένη μνήμη, πολυδιεργασία (multitasking) και καλύτερη αξιοπιστία από το DOS. Η πρώτη έκδοση, OS/2 1.0, κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1987 και αποτέλεσε ένα σημαντικό τεχνολογικό βήμα, παρά την απουσία γραφικού περιβάλλοντος. Η έκδοση 1.1 ολοκλήρωσε σε μεγάλο βαθμό την αρχική εικόνα του λειτουργικού, προσθέτοντας το Presentation Manager.

Το Presentation Manager έφερε στο OS/2 ένα σύγχρονο για την εποχή γραφικό περιβάλλον με παράθυρα, μενού, εικονίδια και χειρισμό μέσω ποντικιού. Η εμφάνισή του θύμιζε το περιβάλλον των Windows 2.0, αν και επρόκειτο για διαφορετική υλοποίηση και προγραμματιστική πλατφόρμα. Το νέο περιβάλλον σχεδιάστηκε ώστε να αξιοποιεί τις δυνατότητες πολυδιεργασίας του OS/2, προσφέροντας ένα πιο φιλικό περιβάλλον εργασίας στους χρήστες.

Παρά τις δυνατότητές του, το OS/2 1.x παρέμεινε ένα λειτουργικό σύστημα 16-bit, βασισμένο στην αρχιτεκτονική του 80286. Οι περιορισμοί της πλατφόρμας, η πολυπλοκότητα της ανάπτυξης εφαρμογών και η ανάγκη συμβατότητας με το DOS επηρέασαν την πορεία του. Παράλληλα, η Microsoft συνέχιζε να εξελίσσει τα Windows, δημιουργώντας μια ιδιαίτερα περίπλοκη σχέση: ήταν ταυτόχρονα συνεργάτης της IBM στο OS/2 και ανταγωνιστής της στην αγορά των γραφικών περιβαλλόντων.

Η συνεργασία των δύο εταιρειών άρχισε να κλονίζεται στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και η ρήξη έγινε οριστική το 1990. Η Microsoft στράφηκε στην περαιτέρω ανάπτυξη των Windows και αργότερα των Windows NT, ενώ η IBM συνέχισε μόνη της την εξέλιξη του OS/2. Η έκδοση 1.3, που κυκλοφόρησε τον Δεκέμβριο του 1990, ήταν η τελευταία της σειράς 1.x που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της κοινής πορείας των δύο εταιρειών.

Η μεγάλη αλλαγή ήρθε με το OS/2 2.0 το 1992. Ήταν η πρώτη πλήρως 32μπιτη έκδοση, σχεδιασμένη πλέον αποκλειστικά από την IBM. Αξιοποιούσε τις δυνατότητες των επεξεργαστών 80386 και νεότερων, προσφέροντας καλύτερη διαχείριση μνήμης, ισχυρότερη πολυδιεργασία και βελτιωμένη υποστήριξη εφαρμογών DOS και Windows. Μαζί της παρουσιάστηκε και το νέο αντικειμενοστραφές περιβάλλον εργασίας Workplace Shell (WPS), το οποίο διαφοροποιούσε αισθητά την εμπειρία χρήσης από εκείνη των Windows.

Με το OS/2 2.0 του 1992, η IBM πέρασε στην εποχή των 32-bit και παρουσίασε το νέο περιβάλλον Workplace Shell.

Το 1994 η IBM επιχείρησε μια νέα δυναμική προσέγγιση της αγοράς με το OS/2 Warp 3. Το λειτουργικό απέκτησε ανανεωμένη εμφάνιση, βελτιωμένη υποστήριξη πολυμέσων και δικτύωσης, ενώ η έκδοση που περιλάμβανε το Win-OS/2 επέτρεπε την εκτέλεση εφαρμογών Windows 3.1 χωρίς να απαιτείται ξεχωριστή εγκατάσταση των Windows. Η IBM προσπάθησε να το προωθήσει όχι μόνο σε επαγγελματίες, αλλά και σε οικιακούς χρήστες.

Το OS/2 Warp 4, που κυκλοφόρησε το 1996, συνέχισε την προσπάθεια με ενσωματωμένη υποστήριξη Java, βελτιώσεις στη δικτύωση, τεχνολογίες πολυμέσων και το σύστημα αναγνώρισης φωνής VoiceType. Η συμβατότητα με εφαρμογές Windows παρέμεινε σημαντικό πλεονέκτημα, μέσω του ενσωματωμένου περιβάλλοντος Win-OS/2. Το λειτουργικό απέκτησε έτσι μια ιδιαίτερα ισχυρή παρουσία σε επαγγελματικά περιβάλλοντα, τράπεζες, επιχειρήσεις και συστήματα όπου η σταθερότητα είχε μεγαλύτερη σημασία από την ευρεία καταναλωτική απήχηση.

Παρά τις τεχνολογικές του δυνατότητες, το OS/2 δεν κατάφερε να αποκτήσει τη μαζική αποδοχή των Windows. Η περιορισμένη υποστήριξη από κατασκευαστές λογισμικού και υλικού, το κόστος και η ισχυρή παρουσία της Microsoft στην αγορά περιόρισαν την εξάπλωσή του. Ωστόσο, το λειτουργικό συνέχισε να εξελίσσεται και μετά το Warp 4, με τις εκδόσεις Warp Server for e-business και τα Convenience Packs.

Η τελευταία επίσημη έκδοση που διέθεσε η IBM ήταν το OS/2 Warp 4.52, γνωστό ως Convenience Pack 2, τον Δεκέμβριο του 2001. Η υποστήριξη από την IBM συνεχίστηκε για αρκετά χρόνια ακόμη, ενώ η τεχνολογική του κληρονομιά πέρασε σε μεταγενέστερα έργα όπως το eComStation και, αργότερα, το ArcaOS.

Το OS/2 δεν κατάφερε ποτέ να εκτοπίσει τα Windows από την κυρίαρχη θέση τους. Παρέμεινε όμως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα λειτουργικά συστήματα στην ιστορία των IBM PC, με σημαντικές τεχνολογικές καινοτομίες, ισχυρή αρχιτεκτονική και μια πιστή κοινότητα χρηστών που εξακολουθεί να το υποστηρίζει. Για όσους έζησαν την εποχή των 286 και 386, το OS/2 ήταν κάτι περισσότερο από μια εναλλακτική λύση στο DOS: ήταν μια ματιά στο πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί ο προσωπικός υπολογιστής.

Εκδόσεις OS/2

• OS/2 1.0 (1987): Η πρώτη εμπορική έκδοση, με περιβάλλον γραμμής εντολών, προστατευμένη λειτουργία 16-bit και δυνατότητες πολυδιεργασίας. Βασιζόταν στον Intel 80286 και υποστήριζε κατατμήσεις FAT έως 32 MB.
• OS/2 1.1 (1988): Η πρώτη έκδοση με γραφικό περιβάλλον Presentation Manager. Υποστήριζε μεγαλύτερες κατατμήσεις δίσκων από το όριο των 32 MB της έκδοσης 1.0.
• OS/2 1.2 (1989): Εισήγαγε το σύστημα αρχείων HPFS (High Performance File System), προσφέροντας καλύτερη διαχείριση μεγάλων δίσκων και αρχείων.
• OS/2 1.3 (1990): Η τελευταία έκδοση της σειράς 1.x που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο της συνεργασίας IBM και Microsoft. Περιλάμβανε βελτιώσεις στην απόδοση και στις απαιτήσεις συστήματος.
• OS/2 2.0 (1992): Η πρώτη πλήρως 32μπιτη έκδοση, με υποστήριξη εφαρμογών DOS και Windows και το νέο αντικειμενοστραφές περιβάλλον Workplace Shell.
• OS/2 2.1 (1993): Βελτιωμένη απόδοση και υποστήριξη πολυμέσων, με τεχνολογίες όπως TrueType fonts και Multimedia Presentation Manager (MMPM/2).
• OS/2 Warp 3 (1994): Νέο εμπορικό λανσάρισμα με ανανεωμένο περιβάλλον, βελτιωμένη υποστήριξη πολυμέσων και δικτύωσης και δυνατότητα εκτέλεσης εφαρμογών Windows μέσω Win-OS/2.
• OS/2 Warp 4 (1996): Προσθήκη τεχνολογιών Java, VoiceType και βελτιωμένων δυνατοτήτων δικτύωσης και πολυμέσων.
• OS/2 Warp Server for e-business (1999): Έκδοση με έμφαση στις επιχειρησιακές και δικτυακές εφαρμογές, με υποστήριξη νέων τεχνολογιών server.
• OS/2 Warp 4.51 (2000): Convenience Pack 1, με ενημερώσεις και βελτιώσεις της πλατφόρμας Warp 4.
• OS/2 Warp 4.52 (2001): Convenience Pack 2 και τελευταία επίσημη έκδοση της IBM.