ΣΑΝ ΣΗΜΕΡΑ, 03 Νοεμβρίου 1971, κυκλοφορεί η πρώτη έκδοση του UNIX Programmer’s Manual, του εγχειριδίου που συνοδεύει ένα από τα σημαντικότερα λειτουργικά συστήματα στην ιστορία της πληροφορικής. Δημιουργοί του είναι οι Κεν Τόμσον (Ken Thompson) και Ντένις Ρίτσι (Dennis Ritchie), δύο από τους βασικούς ανθρώπους πίσω από την ανάπτυξη του UNIX. Το ιστορικό αυτό εγχειρίδιο περιγράφει τις εντολές και τα εργαλεία της πρώτης έκδοσης του συστήματος και αποτελεί σήμερα ένα πολύτιμο τεκμήριο από τα πρώτα χρόνια του UNIX.

Η ιστορία του UNIX ξεκινά το 1969 στα Bell Laboratories, όταν ο Ντένις Ρίτσι (1941–2011) και ο Κεν Τόμσον, μαζί με άλλους ερευνητές, αρχίζουν να αναπτύσσουν ένα νέο λειτουργικό σύστημα. Η προσπάθεια αξιοποιεί ιδέες και εμπειρίες από το Multics (Multiplexed Information and Computing Service), ένα φιλόδοξο σύστημα χρονομερισμού που είχε ξεκινήσει το 1964 μέσα από τη συνεργασία του MIT, των Bell Labs και της General Electric.

Όταν τα Bell Labs αποχώρησαν από το πρόγραμμα Multics, ο Τόμσον και οι συνεργάτες του συνέχισαν την έρευνα σε μικρότερη κλίμακα. Η πρώτη υλοποίηση του UNIX δημιουργήθηκε σε έναν υπολογιστή PDP-7 της DEC, ενώ το 1971 το σύστημα μεταφέρθηκε στον ισχυρότερο PDP-11. Αρχικά, ο κώδικας γράφτηκε κυρίως σε γλώσσα Assembly. Στη συνέχεια, η ανάπτυξη της γλώσσας C από τον Ντένις Ρίτσι έδωσε στο UNIX τη δυνατότητα να αποκτήσει μεγαλύτερη φορητότητα. Το 1973 ο πυρήνας του λειτουργικού ξαναγράφτηκε σε C, μια απόφαση που αποδείχθηκε καθοριστική για τη μελλοντική του διάδοση.

Η φιλοσοφία του UNIX βρήκε πρόσφορο έδαφος στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά εργαστήρια. Η διανομή του σε ακαδημαϊκά ιδρύματα, ιδιαίτερα από τα μέσα της δεκαετίας του ’70, δημιούργησε μια δραστήρια κοινότητα προγραμματιστών που μελετούσε, τροποποιούσε και επέκτεινε το σύστημα. Αυτή η συνεργατική κουλτούρα συνέβαλε σημαντικά στην εξέλιξη του ελεύθερου λογισμικού, χωρίς όμως να ταυτίζεται απόλυτα με το μεταγενέστερο κίνημα του open source.

Μάλιστα, η επίδραση του UNIX στην ανάπτυξη των δικτύων υπήρξε τεράστια. Το λειτουργικό χρησιμοποιήθηκε ευρέως σε πανεπιστημιακά και ερευνητικά περιβάλλοντα, ενώ η έκδοση BSD του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ συνέβαλε αποφασιστικά στη διάδοση του TCP/IP και των δικτυακών τεχνολογιών. Με αυτόν τον τρόπο, το UNIX συνδέθηκε στενά με την ανάπτυξη του Internet, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποτέλεσε την αρχική πλατφόρμα πάνω στην οποία δημιουργήθηκε το ARPANET.

Η φιλοσοφία σχεδιασμού του UNIX στηρίζεται σε μια φαινομενικά απλή, αλλά εξαιρετικά ισχυρή ιδέα: μικρά και εξειδικευμένα εργαλεία, τα οποία μπορούν να συνεργάζονται μεταξύ τους. Το λειτουργικό οργανώνεται γύρω από έναν πυρήνα (kernel), ο οποίος διαχειρίζεται τους πόρους του υπολογιστή, τις διεργασίες, τη μνήμη, τα αρχεία και τις συσκευές. Πάνω από αυτόν λειτουργούν τα προγράμματα και τα εργαλεία που χρησιμοποιεί ο χρήστης.

Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του ήταν οι σωληνώσεις (pipes), που προστέθηκαν το 1973. Με αυτές, η έξοδος ενός προγράμματος μπορεί να διοχετευθεί απευθείας ως είσοδος σε ένα άλλο, επιτρέποντας τη δημιουργία σύνθετων λειτουργιών μέσα από τον συνδυασμό απλών εντολών. Αυτή η προσέγγιση έγινε ένα από τα πιο χαρακτηριστικά γνωρίσματα της φιλοσοφίας UNIX.

Ανάμεσα στις βασικές αρχές που συνδέθηκαν με τον σχεδιασμό του περιλαμβάνονται:

• Η χρήση απλού κειμένου για την αποθήκευση και την ανταλλαγή δεδομένων.
• Η οργάνωση των αρχείων σε ιεραρχική δομή καταλόγων.
• Η αντιμετώπιση πολλών συσκευών και διεπαφών ως αρχεία, ώστε να χρησιμοποιούνται με ενιαίο τρόπο.
• Η δημιουργία μικρών προγραμμάτων που εκτελούν συγκεκριμένες εργασίες και μπορούν να συνδυάζονται μεταξύ τους.
• Η υποστήριξη πολλαπλών διεργασιών και χρηστών, με μηχανισμούς ελέγχου και διαχείρισης από τον πυρήνα.

Παρότι το UNIX ξεκίνησε με περιβάλλον γραμμής εντολών, η εξέλιξή του δεν περιορίστηκε σε αυτό. Το 1984 παρουσιάστηκε το X Window System, ένα σύστημα γραφικών παραθύρων που αναπτύχθηκε στο MIT και επέτρεψε τη δημιουργία γραφικών περιβαλλόντων σε UNIX και Unix-like συστήματα. Η εμφάνισή του αποτέλεσε σημαντικό βήμα για τη χρήση των UNIX υπολογιστών σε σταθμούς εργασίας και επαγγελματικά περιβάλλοντα.

Με την πάροδο των χρόνων, το UNIX καθιερώθηκε σε servers, επιστημονικούς σταθμούς εργασίας και μεγάλα υπολογιστικά συστήματα. Η ευελιξία του επέτρεψε τη μεταφορά του σε πολλές διαφορετικές αρχιτεκτονικές επεξεργαστών, ενώ η φιλοσοφία του επηρέασε πλήθος λειτουργικών συστημάτων, τόσο εμπορικών όσο και ελεύθερων.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η εξέλιξη του BSD (Berkeley Software Distribution), μιας οικογένειας εκδόσεων UNIX που αναπτύχθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ. Το BSD επηρέασε άμεσα μεταγενέστερα λειτουργικά συστήματα, όπως το SunOS, ενώ η τεχνολογική του κληρονομιά συναντάται και στο NeXTSTEP, το οποίο αποτέλεσε τη βάση για την εξέλιξη του Mac OS X.

Παράλληλα, η εμπορική ανάπτυξη του UNIX δημιούργησε πολλές διαφορετικές εκδόσεις και οικογένειες λειτουργικών συστημάτων. Ανάμεσα στις σημαντικότερες συναντάμε:

• AIX – Η έκδοση UNIX της IBM.
• BSD – Η οικογένεια που εξελίχθηκε στο Μπέρκλεϊ και περιλαμβάνει τα FreeBSD, OpenBSD και NetBSD.
• HP-UX – Το UNIX λειτουργικό σύστημα της Hewlett-Packard.
• IRIX – Η έκδοση UNIX της Silicon Graphics (SGI).
• SunOS και Solaris – Τα λειτουργικά συστήματα της Sun Microsystems, με το Solaris να εξελίσσεται στη συνέχεια ως εμπορική υλοποίηση UNIX.
• NeXTSTEP – Το λειτουργικό σύστημα της NeXT, με βάση τεχνολογίες BSD και Mach, που επηρέασε άμεσα το μεταγενέστερο Mac OS X.

Στην ίδια ευρύτερη οικογένεια επιρροών ανήκουν και λειτουργικά συστήματα όπως το Linux και το MINIX. Χρειάζεται, ωστόσο, μια σημαντική διευκρίνιση: το Linux δεν αποτελεί άμεσο παράγωγο του αρχικού κώδικα UNIX, αλλά ένα ανεξάρτητα αναπτυγμένο, Unix-like λειτουργικό σύστημα, το οποίο ακολουθεί πολλές από τις σχεδιαστικές αρχές του. Αντίστοιχα, το MINIX δημιουργήθηκε ως εκπαιδευτικό λειτουργικό σύστημα με σχεδιασμό εμπνευσμένο από το UNIX.

Το κίνημα του GNU, που ξεκίνησε το 1983 με πρωτοβουλία του Ρίτσαρντ Στόλμαν, επιδίωξε να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο ελεύθερο λειτουργικό σύστημα συμβατό με τη φιλοσοφία του UNIX. Αργότερα, ο συνδυασμός των εργαλείων GNU με τον πυρήνα Linux συνέβαλε στη δημιουργία των συστημάτων GNU/Linux, τα οποία σήμερα αποτελούν βασικό κομμάτι της σύγχρονης πληροφορικής.

Από τους πρώτους υπολογιστές PDP-7 και PDP-11 μέχρι τους σύγχρονους servers, τα smartphones και τις υποδομές του Internet, η επιρροή του UNIX παραμένει ζωντανή. Δεν ήταν απλώς ένα ακόμη λειτουργικό σύστημα. Ήταν ένας διαφορετικός τρόπος να σχεδιάζεις λογισμικό: με απλότητα, συνεργασία και εργαλεία που κάνουν καλά μία συγκεκριμένη δουλειά.

Και όλα αυτά αποτυπώνονταν ήδη στις σελίδες ενός μικρού εγχειριδίου, με ημερομηνία 3 Νοεμβρίου 1971. Ένα τεχνικό τεκμήριο που σηματοδοτεί την αρχή μιας από τις σημαντικότερες διαδρομές στην ιστορία των υπολογιστών.

Το UNIX δεν έμεινε στο παρελθόν. Έγινε ένα από τα θεμέλια πάνω στα οποία χτίστηκε μεγάλο μέρος του σημερινού ψηφιακού κόσμου.

Linux Kernel – Η ιστορία του Linux στο Retrocity